Make your own free website on Tripod.com

 

 

 

 

 

 

ปลายี่สก ( Probarbus jullieni ) เป็นปลาน้ำจืดขนาดใหญ่อยู่ในครอบครัวเดียวกับปลาตะเพียน เนื้อมีรสดี ประชาชนนิยมบริโภคมาก แต่ก็หาได้ยาก เนื่องจากเป็นปลาที่อยู่ในบางท้องที่ ไม่แพร่หลาย ปัจจุบันนี้แหล่งน้ำต่างๆ ซึ่งเป็นที่อยู่อาศัยได้เสื่อมโทรมลงไปตามธรรมชาติ และตามความเจริญของบ้านเมือง รวมทั้งการปล่อยทิ้งของเสียจากโรงงานอุตสาหกรรมลงในแหล่งน้ำธรรมชาติ จึงทำให้จำนวนปลายี่สกลดน้อยลงทุกปี เพื่อเป็นการอนุรักษ์พันธุ์ปลายี่สก กรมประมงได้ทำการศึกษาการผสมเทียมและประสบความสำเร็จในปี 2516 ขั้นตอนและวิธีการผสมเทียมพอสรุปได้ดังนี้

การรวบรวมพ่อแม่พันธุ์
           เราสามารถรวบรวมพ่อแม่พันธุ์ได้จากแหล่งน้ำธรรมชาติ โดยเฉพาะตามแม่น้ำที่มีพื้นเป็นกรวดทราย เช่น แม่น้ำแม่กลอง แม่น้ำป่าสัก แควน้อย และแม่น้ำโขง แหล่งที่พบมากที่สุดคือ บริเวณหลังเกาะกลางแม่น้ำโขง จ.หนองคาย ในการจับรวบรวมพ่อแม่พันธุ์ใช้เครื่องมือที่เรียกว่า มองไหล ซึ่งเป็นเครื่องมืออวนชนิดหนึ่งที่ปล่อยให้ไหลไปตามกระแสน้ำ ในการรวบรวมพ่อแม่พันธุ์ ควรจะรวบรวมในช่วงต้นเดือนมกราคม ถึงปลายเดือนกุมภาพันธุ์ เพราะในช่วงนี้จะมีปลายี่สกที่มีไข่แก่ ซึ่งเหมาะที่จะนำมาฉีดฮอร์โมนเร่งให้วางไข่ ปลายี่สกตัวผู้จะมีขนาดเล็กกว่าตัวเมีย ทั้งเพศผู้และเพศเมียเมื่อถึงฤดูวางไข่ ตรงบริเวณใต้คางจะมีสีดำ และดำจางลงไปตามครีบหู ครีบท้องและส่วนท้อง

การคัดเลือกพ่อแม่พันธุ์ปลา
          ในฤดูวางไข่ ลักษณะของปลายี่สกเพศผู้และเพศเมียแตกต่างกันชัดเจนโดยสังเกตเห็นได้ดังนี้
ปลาเพศผู้ ลำตัวเรียวยาว ขนาดเล็กกว่าปลาเพศเมีย ช่องเปิดของเพศเป็นวงรีเล็กมีสีแดงเรื่อยๆและมีตุ่มสิว ( Pearl Organ ) ขึ้นอยู่ตรงบริเวณแก้มข้างตัวมากกว่าตัวเมีย เมื่อเอามือลูบดูจะสากมือ
ปลาเพศเมีย ลำตัวอ้วนป้อม ขนาดใหญ่กว่าปลาเพศผู้ ช่องอวัยวะเพศขยายกว้าง สีชมพูอ่อนและขยายเป็นวงใหญ่ล้อมรอบช่องเพศ และมีตุ่มสิวน้อยกว่าปลาเพศผู้
ลักษณะของแม่ปลาที่จะทำการฉีดฮอร์โมน ต้องเป็นปลาที่มีไข่แก่จัด ซึ่งดูได้จากแผ่นไขมัน ที่ยื่นล้อมรอบอวัยวะเพศ ส่วนพ่อปลานั้นพอจับได้ก็มีน้ำเชื้อไหลออกมา โดยที่ไม่ต้องใช้มือรีดก็ได้ และขนาดของแม่ปลาที่มีน้ำหนักประมาณ 9-55 กก. ปลาเพศผู้มีน้ำหนักประมาณ 5-20 กก.โดยที่สามารถให้น้ำเชื้อได้ดี


เครื่องมือและอุปกรณ์สำหรับฉีดฮอร์โมนและผสมเทียมปลาประกอบด้วย

        1. เปลผ้าใบขนาดประมาณ 1 ? 1.5 เมตรสำหรับวางปลาเพื่อรีดไข่ เนื่องจากพ่อแม่ปลามีขนาดใหญ่
        2. ถุงฟักไข่ที่มีน้ำไหลตลอดเวลา
        3. บ่อสำหรับอนุบาลลูกปลา
ฮอร์โมนและปริมาณฮอร์โมนที่ใช้การผสมเทียมปลายี่สกนั้น ใช้ฮอร์โมนจากต่อมใต้สมองของปลายี่สก ซึ่งเป็นปลาที่เริ่มมีไข่และน้ำเชื้อแล้วสำหรับปริมาณฮอร์โมนที่ใช้ฉีดเพื่อเร่งให้ปลายี่สกวางไข่นั้น ใช้ฉีด 2 ครั้ง ตามปริมาณฮอร์โมนดังนี้
ครั้งแรก 0.7-1 โดส
ครั้งที่สอง 1.4-2 โดส

การฉีดฮอร์โมน
            หลังจากเก็บต่อมใต้สมองจากปลายี่สกแล้ว นำไปบดในโกร่งบดต่อมจนละเอียด ผสมด้วยน้ำเกลือที่มีความเข้มข้นร้อยละ 0.8 จำนวน 1-1.5 ซีซี. จากนั้นดูดสารละลายในโกร่งบดต่อมนำไปฉีดแม่ปลา

ตำแหน่งและช่วงเวลาในการฉีด
     ปลายี่สกเป็นปลาที่มีเกล็ดขนาดใหญ่ และดิ้นแรงมาก ถ้าหากจะฉีดบริเวณใกล้ครีบหลังเหนือเส้นข้างตัว การแทงเข็มต้องสอดเข้าไปใต้เกล็ดจนบางครั้งต้องดึงเกล็ดออก ทำให้ปลาดิ้นและเข็มฉีดยางอ ดังนั้นตำแหน่งที่ดีที่สุดคือ ฉีดตรงบริเวณโคนครีบหู เพียงแต่ตะแคงตัวปลาในน้ำก็สามารถฉีดได้โดยไม่จำเป็นต้องใช้เปลอวนจับขึ้นมาฉีดบนบก
สำหรับระยะเวลาในการฉีดฮอร์โมนกระตุ้นให้ปลายี่สกวางไข่นั้น ระยะเวลาการฉีดครั้งแรกจนถึงเวลารีดไข่รวม 12 ชม.

การรีดไข่ผสมกับน้ำเชื้อ
   ทำการรวบรวมไข่ที่ได้จากการผสมน้ำเชื้อแล้วไปฟักในถุงที่มีน้ำไหลผ่านตลอดเวลา ทั้งนี้เนื่องจากไข่ปลายี่สกเป็นไข่ครึ่งลอยครึ่งจม เมื่อกระแสน้ำหยุดไหลช้าลง ไข่จะจมทันที ซึ่งถ้าอยู่ในถุงฟักไข่ โดยไม่มีน้ำไหลผ่าน ไข่จะจมที่ก้นถุงและเกาะติดกันเอง แต่ไม่แน่น ปกติไข่มีสีเหลือง เส้นผ่าศูนย์กลาง 2 มม.เมื่อถูกน้ำจะขยายโตขึ้นภายในเวลา 20-30 นาที เส้นผ่าศูนย์กลางเพิ่มเป็น 4 มม. ไข่หลังจากการผสมแล้วประมาณ 72 ชม.จะฟักออกเป็นตัวที่อุณหภูมิน้ำประมาณ 23 องศาเซลเซียส

การอนุบาลลูกปลายี่สก
    ลูกปลายี่สกที่ฟักเป็นตัวใหม่ๆยาว 0.9 มม. ระยะนี้ลูกปลาจะใช้อาหารจากถุงไข่แดง ( yolk sac ) ในการเจริญเติบโตเมื่ออายุได้ 2 วัน ถุงไข่จะยุบ และลูกปลาเริ่มกินอาหารโดยให้ แพลงค์ตอน ซึ่งลูกปลาชอบกินมากกว่าไข่แดงบดละเอียด ซึ่งเราอาจให้ไข่แดงบดด้วยในปริมาณน้อยๆหลังจากนั้น 2-3 วัน ย้ายลูกปลาไปอนุบาลในบ่อดิน ซึ่งควรใช้พื้นบ่อเป็นทราย และต้องเตรียมบ่ออนุบาลให้สะอาด กำจัดศัตรูปลา ป้องกันเชื้อโรค ปรับปรุงคุณภาพของน้ำให้เหมาะในการอนุบาลลูกปลา และเพิ่มปริมาณอาหารธรรมชาติในบ่ออนุบาล โดยการใส่ปุ๋ยเพื่อให้เกิดแพลงค์ตอนสัตว์ ซึ่งเป็นอาหารอย่างดีของลูกปลาวัยอ่อน ในระยะต่อมาอาจใช้รำละเอียดผสมปลาป่นบดละเอียดก็ได้ สำหรับขนาดบ่ออนุบาลขึ้นอยู่กับจำนวนลูกปลา แต่เนื่องจากปลายี่สกต้องการเนื้อที่กว้างอาจใช้ขนาด 20 x 50 ตรม. ลึก 1 ม.ก็ได้


ปลายี่สก